Падзеі

"Трэба ім нізка пакланіцца ў пояс". Як Лукашэнка матываваў беларусак нараджаць 20 гадоў таму і як робіць гэта цяпер

Аляксандр Лукашэнка ў час наведвання РНПЦ "Маці і дзіця", 13 кастрычніка 2006 года

Гавораць, правільна расстаўленыя прыярытэты - залог поспеху. Але што рабіць, калі толькі першарадных пытанняў налічваецца больш за дзясятак, як, напрыклад, у спісе тых, якія маюць важнейшае значэнне для дзяржавы? У Беларусі добра ведаюць, як спраўляцца з такой шматзадачнасцю: бягучыя задачы вырашаюць паслядоўна, з арыенцірам на будучыню. Штогод выдзяляецца прыярытэтны напрамак з акцэнтам на ключавых пытаннях. Гадавы прыярытэт дапамагае выбудаваць сістэму работы розных галін для дасягнення агульных мэт. У новым выпуску рубрыкі "Як гэта было" разгледзім, як такі падыход быў рэалізаваны ў 2006 годзе.

Чаму менавіта 2006-ы? Справа ў тым, што менавіта гэты год стаў першым ва ўжо ўстойлівай і сістэмнай традыцыі аб'яўлення тэмы года ўказам Прэзідэнта. Падобная практыка існавала і раней, але несістэмна. Так, віншуючы беларусаў з надыходзячым 1996 годам, Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка аб'явіў яго Годам згоды і стварэння. 2003 год сваім указам кіраўнік дзяржавы аб'явіў Годам добраўпарадкавання. А 2004 год, напрыклад, быў аб'яўлены Годам культуры Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі, але рашэнне гэта было прынята на сумеснай калегіі міністэрстваў культуры дзвюх краін. У 2005 годзе на нарадзе па развіцці банкаўскай сістэмы Прэзідэнт нагадаў, што гэты год аб'яўлены годам павышэння эфектыўнасці гаспадарання і эканоміі рэсурсаў. Праўда, у той час гэта быў хутчэй арыенцір, чым праграмная работа. Падыход змяніўся, калі 5 сакавіка 2005 года Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь падпісаў указ "Аб аб'яўленні 2006 года Годам маці". А 31 снежня 2005 года кіраўнік дзяржавы заклаў яшчэ адзін традыцыйны элемент - у навагоднім віншаванні аб'явіў галоўную тэму надыходзячага года.

Год карэннага павароту да чалавека

Усё ў жыцці пачынаецца з маці, у тым ліку і ўстойлівая традыцыя суверэннай Беларусі. Акрамя таго, 2006 год адкрываў новую пяцігодку. І калі папярэднія гады ўсе сілы былі кінуты на развіццё вытворчасці, умацаванне эканомікі, то ў 2006-м у цэнтры ўвагі - чалавек.

"Дзяржавай нямала зроблена ў набліжэнні да галоўнай мэты - каб кожны грамадзянін Беларусі жыў лепш. Цяпер гэту дзяржаву трэба прыстасаваць для народа, каб людзям у ёй было камфортна жыць і працаваць, гадаваць дзяцей. Таму наступны год будзе годам карэннага павароту да чалавека, - сказаў у навагоднім віншаванні ў 2005 годзе кіраўнік дзяржавы. - Сімвалічна, што 2006 год у нашай краіне аб'яўлены Годам маці. Беларуская жанчына заслугоўвае такой увагі. Яна і ў будні, і ў святы не страчвае сваёй чароўнасці, прыгажосці і дабрыні".

Тады ў святочнай прамове Аляксандр Лукашэнка падзякаваў беларускім жанчынам за ўсё, што яны робяць, і адразу ж акрэсліў задачы, якія дзяржаве трэба было вырашыць у 2006 годзе. Ключавыя - акружыць дзяржаўным клопатам жанчыну і дзіця, усямерна ўмацоўваць прэстыж сям'і, асабліва шматдзетнай. "Трэба, каб у нашых дамах як мага больш нараджалася маленькіх грамадзян Беларусі. У нас не павінна быць кінутых і беспрытульных дзяцей. Мы не пацерпім п'янства, якое непазбежна прыводзіць да дрэннага становішча ў сям'і. Захаваць нацыю фізічна здаровай, адукаванай і духоўна моцнай - гэта высакародная мэта нашай дзяржавы", - падкрэсліў беларускі лідар.

Першы ўказ Прэзідэнта ў новым годзе быў прысвечаны жанчынам. За нараджэнне і выхаванне пяці і больш дзяцей указам нумар 1 ордэнам Маці былі ўзнагароджаны шматдзетныя маці Брэсцкай, Віцебскай, Гомельскай і Магілёўскай абласцей. У адпаведнасці з указам шматдзетным маці пры ўручэнні ордэна Маці прадугледжвалася выплата ў памеры 5 бюджэтаў пражытачнага мінімуму. Усяго ж у 2006 годзе ордэнам Маці Прэзідэнт узнагародзіў 534 беларускі. А ўвогуле за 30 мінулых гадоў ордэнам Маці ўзнагароджаны 14 тыс. беларускіх жанчын, якія выхоўваюць будучыню краіны.

Праблемы выжывання дзяржавы ў будучым

Рашэнне прысвяціць цэлы год маці было не проста прыгожым жэстам, а рэальнай неабходнасцю для вырашэння важнейшай праблемы. У 2006 годзе па класіфікацыі ААН Беларусь лічылася старэючай краінай, пажылых людзей старэйшых за 65 гадоў налічвалася каля 14 працэнтаў, што ўдвая больш так званага парогавага значэння, за якім стаяць праблемы самазахавання нацыі. Людзей у краіне нараджалася значна менш, чым памірала, адпаведна насельніцтва станавілася менш. У 2005 годзе ўзровень нараджальнасці ў Беларусі склаў 9,2 праміле (колькасць нованароджаных на тысячу насельніцтва), узровень смяротнасці - 14,5. Гэта значыць натуральны прырост - мінус 5,3 праміле.

На фоне гэтага ў 2006 годзе павышэнне нараджальнасці набыло для краіны найважнейшае значэнне. "У нас найважнейшая праблема, звязаная з бяспекай, - гэта праблема дэмаграфічная, праблема нараджальнасці! Таму я столькі ўвагі ўдзяляю гэтым пытанням і паварочваю нашу эканоміку, наша насельніцтва, па-першае, да адукацыі, па-другое, да аховы здароўя. Няўжо вы забылі, калі я патраніраваў гэту праблему і хадзіў у радзільныя дамы, ствараючы суперсучасныя, такія як у лепшых краінах на Захадзе, радзільныя дамы, калі мы ўсяляк падтрымлівалі жанчыну, калі мы яе вялі да ўлады (больш за 30 працэнтаў сёння ў парламенце жанчын)? Мэта была адна: каб жанчына заняла дастойнае месца ў нашым грамадстве, таму што не мы ж, мужыкі, а яны будуць нараджаць. І вось для вырашэння гэтай праблемы мы павінны аддаць усё, таму што пройдзе яшчэ 10, 20, 30 гадоў, можа, нас ужо не будзе, але што пасля нас застанецца?" - пытаўся Прэзідэнт, выступаючы на ​​пасяджэнні трэцяга Усебеларускага народнага сходу ў сакавіку 2006 года.

Практыка пацвердзіла, што аснова стабільнасці і дынамічнага развіцця краіны - моцная сацыяльная палітыка. Таму, паабяцаў Прэзідэнт на трэцім пасяджэнні УНС, у новай пяцігодцы сацыяльным пытанням будзе ўдзяляцца першарадная ўвага. "Важнейшыя задачы, якія стаяць перад намі, - гэта павышэнне нараджальнасці, зніжэнне смяротнасці і ўмацаванне сям'і. Гэта праблемы дзяржаўнай важнасці. Калі хочаце, праблемы выжывання нашай дзяржавы ў будучым", - акцэнтаваў Аляксандр Лукашэнка.

Звяртаючы ўвагу на праблему скарачэння насельніцтва, Прэзідэнт адзначыў, што, калі не будуць ліквідаваны "дэмаграфічныя нажніцы", не забяспечана роўнасць, а лепш - перавышэнне нараджальнасці над смяротнасцю, Беларусь як самастойная дзяржава страціць гістарычную перспектыву. "Наша зямля, як я ўжо гаварыў, можа свабодна пракарміць не 10, а 30 мільёнаў насельніцтва. І ў прынцыпе, да гэтага трэба імкнуцца. Тады ў нас будзе стабільная краіна з добрым патэнцыялам для развіцця. Для таго каб на гэтай зямлі жылі беларусы, трэба, каб нашы сем'і імкнуліся мець больш дзяцей, мінімум па трое", - падкрэсліваў Аляксандр Лукашэнка. Тады ж разам з усёй краінай былі актуалізаваны задачы, вырашэнне якіх дазволіла б вырашыць найважнейшую задачу.

У пачатку 2000-х у аснову асноў ставілася задача стварэння сістэмы падтрымкі сям'і, мацярынства і дзяцінства як неад'емнай часткі сацыяльнай палітыкі дзяржавы. Да 2006 года гэта база была сфарміравана і на яе можна было абапірацца для вызначэння канкрэтных арыенціраў. На самым высокім узроўні была пастаўлена задача стварыць дзейсную сістэму, стымулюючую прырост насельніцтва. Прасцей кажучы, зацікавіць сем'і нараджаць дзяцей, пазбавіць будучых бацькоў ад верагодных страхаў перад матэрыяльнымі цяжкасцямі. Для гэтага неабходна паглядзець на сумежныя сферы: ад будаўніцтва жылля да вытворчасці дзіцячага харчавання.

Для таго каб матываваць жанчын часцей наведваць радзільныя дамы, быў прыняты комплекс мер. Матэрыяльная падтрымка шматдзетных сем'яў, дапамогі на дзяцей паэтапна павышаліся. Разам з ростам грашовых даходаў гэта прыкметна стабілізавала нараджальнасць. Аб'яўлены Год маці стаў добрым стымулам для прадаўжэння гэтай работы і задаў арыенціры на пяцігодку. "Галоўнае тут - кватэра, жыллё, дах над галавой. Нарадзіў пяцёра дзяцей - вось вам бясплатная кватэра, чацвёра - 50, магчыма, працэнтаў кошту, трое - 70, а можа, і 50 працэнтаў кошту, гэта значыць плаціш за кватэру каля палавіны, ды яшчэ з растэрміноўкай плацяжоў. Плюс матэрыяльная падтрымка на кожнае дзіця. Увядзём такія ўмовы і ў многім вырашым праблему. Дзеці - гэта шчасце і радасць не толькі ў доме, але і ў дзяржаве", - адзначаў беларускі лідар на пасяджэнні УНС. Таксама, паводле слоў Аляксандра Лукашэнкі, варта было паклапаціцца аб тым, каб жанчына пры нараджэнні дзіцяці не страціла работу. "Сёння жанчыны, як я ўжо сказаў, адыгрываюць вельмі вялікую ролю ў грамадстве. І трэба ствараць усе ўмовы, каб жанчына і пры наяўнасці дзяцей магла актыўна і плённа працаваць, удзельнічаць у грамадскім жыцці і ў кіраванні дзяржавай", - адзначаў ён.

Для таго каб у краіне расло як мага больш кветак жыцця, трэба было вырашаць безліч задач, адна за адну сур'ёзней. Глабальным задачам - глабальныя рашэнні. У маі 2006 года Прэзідэнт сваім указам зацвердзіў праграму "Дзеці Беларусі" на 2006-2010 гады. Яе галоўнай задачай было паляпшэнне якасці жыцця, абарона падрастаючага пакалення, умацаванне прэстыжу і аўтарытэту жанчыны-маці і моцнай сям'і ў грамадстве. Прадуманы былі ўсе аспекты, таму праграма ўключыла некалькі падпраграм. Падпраграма "Сацыяльная абарона сям'і і дзяцей" прадугледжвала павышэнне памеру дапамогі па доглядзе дзяцей ва ўзросце да 3 гадоў да 100 працэнтаў бюджэту пражытачнага мінімуму, пашырэнне кола сем'яў, якім прадастаўляецца бясплатнае харчаванне для дзяцей першых гадоў жыцця. Рэалізацыя падпраграмы была накіравана і на дапамогу шматдзетным сем'ям у будаўніцтве жылля. У падпраграму "Дзеці-сіроты" былі ўключаны мерапрыемствы па павышэнні прэстыжу сем'яў, якія ўзялі на выхаванне дзяцей-сірот, па будаўніцтве для такіх сем'яў дамоў сядзібнага тыпу і кватэр. Падпраграмы "Дзеці Чарнобыля" і "Дзеці-інваліды" прадугледжвалі меры па ўдасканаленні медыцынскай дапамогі і аздараўлення, паляпшэнні сістэмы прафесійна-працоўнай і сацыяльнай рэабілітацыі дзяцей-інвалідаў. Падпраграма "Дзеці і закон. Выхаванне асобы" накіравана на павышэнне эфектыўнасці выхаваўча-прафілактычнай работы з дзецьмі. Падпраграмай "Дзіцячае харчаванне" запланаваны тэхнічнае перааснашчэнне і рэканструкцыя прадпрыемстваў дзіцячага харчавання з мэтай поўнага задавальнення патрэбнасцей беларускіх сем'яў у гэтым відзе прадукцыі.

У 2006 годзе ўказам Прэзідэнта быў устаноўлены адзіны памер дапамогі на дзяцей ва ўзросце да трох гадоў для непрацуючых і працуючых жанчын. Важным момантам стала жыллёвае пытанне. "Ужо сёння сям'і, якая мае траіх дзяцей, фактычна спісваецца 30 працэнтаў запазычанасці па льготным крэдыце на жыллё, сям'і з чатырма дзецьмі - 50 працэнтаў, а сям'і, дзе налічваецца пяць і больш дзяцей, - усе 100 працэнтаў", - паведамляла газета "Знамя юности" ў сакавіку 2006 года.

"Калі ў краіне нестабільна, неспакойна, калі маці перажывае за дзяцей, калі бацькі баяцца сваё дзіця адпусціць на вуліцу без нагляду, я думаю, у такой дзяржаве не вельмі будуць нараджаць. Сёння мы маем адносную стабільнасць, нам ёсць чым накарміць дзяцей. І за тое, што нашы жанчыны сёння сталі нараджаць, трэба ім нізка пакланіцца ў пояс. Я бачу тут і вынікі работы адпаведных дзяржаўных структур", - адзначаў Прэзідэнт.

Пры гэтым, дапамагаючы сем'ям, даючы ім розныя льготы і прэферэнцыі, адказнасць з бацькоў за выхаванне сваіх дзяцей дзяржава не здымала. Аляксандр Лукашэнка акцэнтаваў, што нельга дапусціць сітуацыі, калі шматдзетнасць будзе трансфармавацца ў сродак камфортнага існавання для некаторых бацькоў. Прэзідэнт заявіў: працаваць на сваіх дзяцей павінны перш за ўсё бацькі, а дзяржава падставіць плячо. Размовы аб адказнасці станавіліся асабліва сур'ёзнымі, калі гаворка заходзіла пра нядобранадзейных бацькоў. У лістападзе 2006 года Прэзідэнт падпісаў дэкрэт нумар 18 "Аб дадатковых мерах па дзяржаўнай абароне дзяцей у нядобранадзейных сем'ях". Дакумент вызначаў дакладную сістэму адабрання дзяцей у тых бацькоў, якія забываюць пра свае галоўныя абавязкі, і ўстанаўліваў жорсткія меры па спагнанні з іх пакрыцця расходаў дзяржавы на ўтрыманне іх дзяцей.

"Маці і дзіця". І Бацька

У Беларусі ніколі не шкадавалі сродкаў на здароўе сваіх людзей. Таму ўдасканаленне матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстаноў аховы здароўя, павышэнне кваліфікацыі медыкаў у Год маці - пытанне само сабой зразумелае. Як і цяпер, так і 20 гадоў таму лідарам па акушэрстве, гінекалогіі і педыятрыі быў Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр "Маці і дзіця". Тут дапамагалі і дапамагаюць стаць мамамі жанчынам са складанымі дыягназамі і ратуюць немаўлят, якія з першых дзён жыцця сутыкаюцца са складанымі дыягназамі. "Вядома, гэта найвышэйшы ўзровень. Пастаўлена задача: калі мы ўзяліся за мадэрнізацыю, не павінна быць, як у савецкі час: недзе цяп-ляп і разышліся. Павінна быць самае сучаснае абсталяванне - няхай нават мы даражэй заплацім, але скупы плаціць двойчы", - гаварыў Аляксандр Лукашэнка, наведваючы РНПЦ у 2006 годзе.

Дарэчы, менавіта з Года маці ў РНПЦ "Маці і дзіця" дапамагаюць стаць бацькамі парам, якія ўжо страцілі надзею. Усяго за час работы цэнтра ў аддзяленні дапаможных рэпрадуктыўных тэхналогій было праведзена больш як 20 тыс. цыклаў лячэння, што прывяло да нараджэння больш як 7 тыс. дзяцей. Гэта сістэма пастаянна ўдасканальвалася не толькі ў РНПЦ, але і ў маштабах усёй краіны. З 1 студзеня 2021 года ў краіне дзейнічае праграма адной бясплатнай спробы ЭКА. Са старту праграмы і да пачатку 2026 года на свет з'явілася больш за 2,5 тыс. немаўлят. А вясной 2026 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў указ нумар 100 "Аб правядзенні экстракарпаральнага апладнення". Указам прадугледжваецца правядзенне дзвюх бясплатных спроб ЭКА замест адной. Скарыстацца імі змогуць не толькі замужнія жанчыны, але і тыя, хто не знаходзіцца ў шлюбе. Матывацыя - ад жыцця: "Я як Прэзідэнт, а вы як мае падначаленыя - мы павінны рабіць усё (і не толькі ў Год жанчыны), каб жанчына была шчаслівая. А якое шчасце ў жанчыны, калі ў яе няма дзяцей? Дзеці - гэта шчасце нашай жанчыны". Дарэчы, эфектыўнасць працэдуры ЭКА ў дзяржаўных установах аховы здароўя ў 2026 годзе дасягае 38 працэнтаў, што крыху вышэй за сусветныя паказчыкі.

"Жанчына хоча мець дзіця. Гэта святая, значыць, жанчына. Калі не можам натуральным чынам (я ўвогуле гавару пра мужыкоў), усякім чынам трэба неяк дапамагаць. Нам абавязкова ў гэтым напрамку, калі мы чагосьці не разумеем, прыўнесці самыя перадавыя тэхналогіі. Самыя перадавыя. Грошы за мной. Калі медыкі сказалі, што Пятровай можна зрабіць першае, другое, трэцяе, дзясятае ЭКА, значыць, 100 працэнтаў яна павінна стаць цяжарнай і нарадзіць. Калі ёсць нейкія перадавыя супертэхналогіі, скажыце, колькі гэта каштуе. Гэта актуальна ў Год жанчыны. І не толькі ў гэты год. Годам мы тут не прыкрыемся", - падкрэсліваў Прэзідэнт.

І яшчэ крыху лічбаў, якія красамоўней за ўсякія словы даказваюць, што ў Беларусі ўзяты правільны курс. Існуе два ўніверсальныя паказчыкі якасці медыцынскай дапамогі - мацярынская і дзіцячая смяротнасць. Гэта не проста крытэрыі развіцця медыцыны, гэта і паказчыкі развіцця дзяржавы. У 1997 годзе ў Беларусі мацярынская смяротнасць складала 27 чалавек на 100 тыс. жыванароджаных. У 2006 годзе - ужо 15. Сітуацыю з дзіцячай смяротнасцю наогул варта ахарактарызаваць як вялікі поспех. У 2006 годзе гэты паказчык склаў 5,3 праміле - гэта лічба вывела Беларусь у лік сусветных лідараў па захаванні жыцця немаўлят. Праз 20 гадоў тэндэнцыя захоўваецца і Беларусь застаецца краінай з адным з самых нізкіх паказчыкаў смяротнасці немаўлят у Еўропе і ў свеце - 2,9 на тысячу народжаных жывымі. Каэфіцыент мацярынскай смяротнасці на гэты момант не перавышае 1,5 выпадку на 100 тыс. жыванараджэнняў.

"Не можа быць свету без жанчыны"

Падводзячы вынікі Года маці, Прэзідэнт даў станоўчую ацэнку: "У нас намецілася вельмі добрая тэндэнцыя. Нашы жанчыны сталі больш нараджаць. Дынаміка вельмі добрая - гэта галоўны вынік. Дзякуй жанчынам за тое, што ў гэты няпросты час дораць дзяржаве больш дзетак, і гэта галоўны вынік нашай работы".

І яшчэ адно сімвалічнае дасягненне Года маці: у 2006 годзе ў Салігорску адкрыўся першы і адзіны ў краіне Музей маці. Музей захоўвае гісторыі жанчын розных пакаленняў і прафесій, жанчын з рознымі лёсамі, але агульным і самым важным статусам - маці. Яго экспазіцыі нагадваюць, што жанчына, якая можа нарадзіць і выхаваць дзяцей, здольна на многае. І наглядна дэманструюць словы Прэзідэнта: "Мы не выпадкова ставім побач словы "жанчына", "любоў" і "мір". Не можа быць свету без жанчыны. Не было б без жанчыны і такога вялікага пачуцця, як любоў. За гэта вам наша ўдзячнасць. Калі б мяне спыталі, у чым прыгажосць і непаўторнасць жыцця, то я адказаў бы, у не сумняваючыся: у пяшчотнасці, адданасці, вернасці, у зыходзячым ад нашых маці святле, дабрыні і іх душэўнай шчодрасці".

І, як мы бачым, ад сваіх слоў кіраўнік дзяржавы не адмаўляецца і праз 20 гадоў. Усё ж такі Год беларускай жанчыны на дварэ. І гэта не паўтарэнне, а прадаўжэнне Года маці, які, шчыра кажучы, у Беларусі і не заканчваўся.

версія для друку

зрабіць стартавай

дабавіць у выбранае