Бізнес-навіны

Лён, які здзівіў Лукашэнку: як у Оршы ствараюць пледы, што пакараюць свет

Аршанскі льнокамбінат двойчы быў удастоены Дзяржаўнага знака якасці. Спачатку высока ацанілі льняную пасцельную бялізну, а потым - паўільняныя змякчаныя пледы. Адзін з такіх вырабаў - плед "Альба" - падарылі Прэзідэнту Беларусі ў пачатку гэтага года, калі ён пасля ўручэння сімвалаў Дзяржаўнага знака якасці азнаёміўся з прадукцыяй лаўрэатаў. Аршанскі плед ужо стаў нацыянальным сувенірам, і многія турысты купляюць яго ў якасці падарунка. Толькі па выніках 2025 года такіх пледаў прадалі амаль на $1,5 млн, што для прадпрыемства з'яўляецца рэкордам. Мы пабывалі за кулісамі вытворчасці льняной прадукцыі - усе сакрэты раскрываем у праекце БЕЛТА "Па факце: спецыяльны рэпартаж".

Як з лёну робяць пражу

У працэсе вытворчасці ад атрымання сыравіны да вырабу пледа адбываецца каля трыццаці аперацый. Да якасці льновалакна ёсць пэўныя патрабаванні.

"Доўгае льняное валакно мы атрымліваем ад нашых ільнозаводаў. Якім павінна быць ільняное валакно, якім мы хочам яго бачыць для вытворчасці: яно павінна быць моцным, трывалым, доўгім, шэрым, мяккім. Гэта асноўныя патрабаванні для вытворчасці высакаякаснай пражы", - адзначыла дырэктар фабрыкі нумар 2 Аршанскага льнокамбіната Ларыса Саксонава.

Тэхналагічны ланцужок па вытворчасці пражы пачынаецца на ўчастку льночасальных машын. Гэта абсталяванне апрацоўвае льняное валакно.

"Жмені льнянога валакна даўжынёй 55-70 сантыметраў праходзяць першасную апрацоўку. Гэта значыць, адбываецца выпростванне грубых валокнаў, паралелізацыя, расчэсванне валакна, выдаленне раслінных прымесей і фарміраванне стужкі", - растлумачыла дырэктар фабрыкі.

Як наладжаны працэс: адзін аператар дзеліць сыравіну на часткі, другі - закладвае яе ў калодку. Вычэсваецца кастрыца, пух, раслінныя прымесі. Далей стужка паступае на сістэмы стужачна-роўнічнага абсталявання. Шматразова складваецца, выцягваецца, выпростваецца. На гэтым этапе таксама выдаляюцца раслінныя прымесі. Так фарміруецца больш тонкі прадукт.

Потым стужка пападае на роўнічны апарат і перапрацоўваецца ў роўніцу. Тут стаіць 120 верацён і шпуль. Са стужкі атрымліваецца суровая роўніца.

"Суровая роўніца для атрымання якаснай ільняной пражы павінна прайсці хімічную апрацоўку. Для гэтага мы выкарыстоўваем спецыяльнае абсталяванне пад ціскам, дзе пад уздзеяннем хімічных прэпаратаў, хімічных раствораў, пад высокім ціскам, пад высокай тэмпературай у нас адбываецца працэс адбелкі роўніцы", - расказала Ларыса Саксонава.

Як арганізавана ткацкая вытворчасць

Пасля таго, як роўніца адбялілася, яна паступае на прадзільныя машыны. Там ідзе яе выцягванне і кручэнне. Ужо гатовая пража рознай даўжыні і таўшчыні намотваецца на прадзільную пакоўку - на ёй прыкладна 2 тыс. пагонных метраў пражы.

"Як толькі пража сфарміравана, яна павінна быць высушана. Для гэтага яна накіроўваецца ў сушыльныя камеры, дзе пад уздзеяннем высокай тэмпературы (недзе 90-100 градусаў) сушыцца на працягу шасці з палавінай гадзін. Потым наша пража паступае ў ткацкую вытворчасць для далейшай перапрацоўкі", - адзначыла дырэктар фабрыкі.

З прадзільнага цэха ў ткацкія патроны паступаюць на матальныя машыны. Як растлумачыла начальнік ткацкага цэха Вольга Шумская, яны выкарыстоўваюцца для выдалення дэфектаў пражы і фарміравання зручнай бабіны для далейшага ткацтва. "Бабіны ідуць у ткацкі цэх у выглядзе ўточнай пражы або на снавальныя машыны для фарміравання ў далейшым ткацкага навоя", - дадала яна.

У ткацкім цэху працуюць 120 чалавек. Прадукцыя камбіната запатрабавана, таму супрацоўнікі працуюць у тры змены.

"Работа вельмі цяжкая, таму што восем гадзін на нагах знаходзішся, пастаянна ў руху. Пастаянна павінен быць уважлівым, каб не дапусціць браку. Мы ж вырабляем высакаякасную тканіну", - падкрэсліла начальнік ткацкага цэха.

Станкі запраграмаваны - тут нараджаюцца пледы розных памераў і некалькіх дзясяткаў найменняў.

У чым асаблівасць ільняной тканіны

Намеснік генеральнага дырэктара па ідэалагічнай рабоце і сацыяльных пытаннях Аршанскага льнокамбіната Сяргей Сідзін адзначае, што льняная тканіна валодае высокай гідраскапічнасцю, гэта значыць добра ўбірае ваду і таксама хутка яе аддае. А яшчэ яна проціалергенная.

"Лён знішчае вельмі шмат бактэрый. І таму, калі мы распрацоўвалі камплект пасцельнай бялізны, усе гэтыя асноўныя характарыстыкі лёну былі намі ўлічаны. І, безумоўна, мы выбралі, на мой погляд, бяспройгрышны варыянт. Мы зрабілі гэты брэнд - беларускія кветкі ("Поле кветак". - Заўвага БЕЛТА)", - расказаў Сяргей Сідзін.

Інавацыйнасць пледа заключаецца ў пражы, з якой ён выраблены. Гэта пнеўмапража, яна зроблена з катанізаванага кароткага валакна.

"Цяпер мы вельмі шмат прадаём на экспарт. Гэтыя пражы далі магчымасць нам стварыць прадукт, які па сваіх уласцівасцях поўнасцю адпавядае льняному. Але па характары пляцення, па характары ткацтва, якое было выкарыстана, а таксама па магчымасці рознаўсадачных праж, якія мы выкарыстоўвалі пры яго вырабе, трэба было ўлічыць зусім розныя эфекты, пра якія мы нават не думалі, што яны могуць утварыцца", - раскрыў тонкасці вытворчасці намеснік генеральнага дырэктара.

Лідарам у галіне якасці Аршанскі льнокамбінат прызналі яшчэ ў савецкі час. У 1980-я гады 85 працэнтаў прадукцыі льнокамбіната мела Дзяржаўны знак якасці.

"Дзве нашы ткачыхі - Федуковіч і Улаховіч - наогул працавалі без кантролю. Іх выпуск прадукцыі быў з індывідуальным знакам якасці і адпаведнасці. І таму для камбіната заўсёды было вельмі важна, каб прадукцыя была якаснай і каб гэта прадукцыя была, як мы цяпер гаворым, на піку трэнда", - падкрэсліў намеснік гендырэктара.

Успамінаючы апошнюю цырымонію ўручэння Дзяржаўнага знака якасці, Сяргей Сідзін звярнуў увагу на тое, як Прэзідэнт Беларусі прыняў у падарунак аршанскі плед. Кіраўнік дзяржавы вельмі шмат разоў бываў на гэтым прадпрыемстве, і да гэтай працы ў яго асаблівае стаўленне.

"Ён па-добраму, па-хлебаробску ставіцца да гэтага падарунка. Ён яго проста пацалаваў. У Беларусі сапраўды ёсць такая прыказка: лён любіць паклон. Да льнянога валакна так ставіцца толькі чалавек, які ведае, колькі працы ўкладзена ў стварэнне льняной тканіны", - заявіў Сяргей Сідзін.

Канкурыраваць з сусветнымі вытворцамі можна толькі тады, калі якасць не выклікае сумненняў. Пакупнік галасуе рублём. Цяпер больш як 80 працэнтаў аб'ёму вытворчасці Аршанскага льнокамбіната ідзе на экспарт. Пледы карыстаюцца попытам як на ўнутраным рынку, так і ў краінах ЕАЭС.