Падзеі

Беларусь у Афрыцы: новая дыпламатыя старых сувязей

Беларусь усё больш прыкметна вяртаецца ў Афрыку. Прычым не як новы ігрок, а як дзяржава, якая спрабуе пераасэнсаваць атрыманыя ў спадчыну яшчэ ад СССР сувязі ва ўмовах свету, які змяніўся. У эпоху санкцый і геапалітычнай блытаніны Мінск шукае пункты росту за межамі прывычных рынкаў, прапаноўваючы афрыканскім краінам не столькі радавы гандаль, колькі новую, больш практычную мадэль супрацоўніцтва - стварэнне вытворчых ланцужкоў і аграрную індустрыялізацыю пад ключ. У гэтай увазе да кантынента будучыні спалучаюцца эканамічны разлік, палітычная неабходнасць і стаўка на акно магчымасцей, якое можа хутка закрыцца. У выбранай Беларуссю стратэгіі ўжо ёсць прыкметныя поспехі, але і цяжкасці, з якімі сутыкаецца або можа сутыкнуцца краіна ў будучым, таксама відавочны. Разбіраемся ў гэтай тэме ў матэрыяле БЕЛТА.

Ад савецкай спадчыны да новай стратэгіі

Сувязі з Афрыкай узніклі не сёння. У 1960-я гады, калі дзясяткі краін кантынента сталі набываць незалежнасць, Савецкі Саюз актыўна падтрымліваў антыкаланіяльныя рухі і развіваў адукацыйныя праграмы. Уключана ў гэтыя працэсы была і Беларусь. Аднак з распадам СССР большасць гэтых сувязей аслабла. Маладая беларуская дыпламатыя засяродзілася на адносінах з Расіяй і Еўропай, а Афрыка доўга заставалася самым слабым напрамкам знешняй палітыкі.

Тым больш прыкметным выглядае вяртанне Мінска на кантынент - ужо не ў рамках ідэалагічнага праекта, а як частка прагматычнай эканамічнай стратэгіі. Адзін з нядаўніх прыкладаў - сакавіцкі візіт міністра замежных спраў Максіма Рыжанкова ў Гану і Тога. Гэта былі першыя ў гісторыі двухбаковых адносін візіты на ўзроўні кіраўніка знешнепалітычнага ведамства, і арганізоўвалі іх зусім не спантанна.

"Мы даволі доўга, недзе на працягу года планавалі гэты візіт, каб ён сапраўды быў рэзультатыўным. Да візіту былі падрыхтаваны сур'ёзныя праекты, рэалізацыя якіх была фактычна запушчана ў час сустрэч з лідарамі дзвюх краін. Размова ідзе аб пастаўцы на працягу 2026 года партыі нашай тэхнікі і ў адну, і ў другую краіну ў мэтах механізацыі сельскай гаспадаркі. Акрамя самой тэхнікі, у гэтых краінах будуць размешчаны сэрвісныя цэнтры для яе абслугоўвання і пачнецца навучанне мясцовых спецыялістаў", - расказаў Максім Рыжанкоў у інтэрв'ю тэлеканалу "Беларусь 1" па выніках замежнай камандзіроўкі.

Пункты апоры на кантыненце

Помніце знакамітую фразу Архімеда? "Дайце мне кропку апоры, і я перавярну Зямлю", - гаварыў старажытнагрэчаскі вучоны. Дык вось Заходняя Афрыка і, у прыватнасці, Гана, Тога і Нігерыя, якую кіраўнік МЗС наведваў у мінулым годзе, стала для Беларусі адной з такіх пунктаў апоры на кантыненце. Вядома, ніякую Зямлю мы пераварочваць не збіраемся, але сур'ёзна замацавацца на мацерыку і дапамагчы афрыканскім краінам зрабіць скачок у сваім развіцці - чаму б і не?

"Мы адпрацоўваем адносіны з афрыканскімі краінамі на прынцыпах узаемнасці. Ідзём туды, дзе нас гатовы бачыць і дзе мы бачым, што ёсць перспектывы для нашых тавараў, - адзначыў Максім Рыжанкоў. - Напрыклад, калі мы гаворым пра гэтыя тры краіны, на паверхні такая тэма, як механізацыя сельскай гаспадаркі, якая здольна вырашыць даволі  добра пытанне харчовай бяспекі. Якая з'яўляецца асновай суверэнітэту і незалежнасці. Акрамя таго, мы ідзём туды з нашымі адукацыйнымі тэхналогіямі, дапамагаем ім вучыць іх уласных грамадзян".

Вызначылася Беларусь з ключавымі партнёрамі і ў іншых частках Афрыкі. Напрыклад, на поўначы гэта Егіпет і Алжыр. Магчыма, з цягам часу да іх будзе дабаўлена Лівія. На ўсходзе ёсць магчымасць працаваць з шэрагам краін з дапамогай Амана. На поўдні Афрыкі Беларусь пачала нядрэнна супрацоўнічаць з Зімбабвэ, ёсць магчымасць падключэння да гэтага працэсу Мазамбіка.

"Афрыка - гэта будучыня. Але, самае галоўнае, трэба помніць, што мы ж не імперыя, мы ж не амерыканцы, што мы ахопім увесь кантынент. Трэба мець апорныя кропкі, з якіх мы будзем працаваць у краінах, якія цікавяць нас. Гэта галоўнае", - заявіў нядаўна кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка, прымаючы з дакладам Максіма Рыжанкова.

Возьмем, напрыклад, Тога. Цераз порт гэтай краіны праходзіць вялізная колькасць грузаў. Далей яны ідуць углыб Афрыкі. Інакш кажучы, своеасаблівыя вароты кантынента. Чым не прычына замацавацца ў гэтым рэгіёне? Для Беларусі гэта магчымасць выкарыстоўваць краіну як транспартны хаб для гандлю з цэлым рэгіёнам, а не толькі з адной дзяржавай.

Гана - адна з краін Заходняй Афрыкі, у якой ідзе хуткае развіццё. Гэта рынак з рэсурсамі, узрастаючым насельніцтвам і палітычнай стабільнасцю. Тут здабываюць золата (больш, чым дзе-небудзь у Афрыцы), развіваюць сельскую гаспадарку і гарадскую інфраструктуру. Супадзенне ідэальнае: беларускія прадпрыемствы ствараюць тэхніку пад любыя патрэбы, валодаюць сучаснымі агратэхналогіямі і вырабляюць мінеральныя ўгнаенні.

Вядома, што цяпер рыхтуецца візіт Прэзідэнта Ганы Джона Драмані Махамы ў Мінск. Краіны плануюць заключыць пагадненні аб бязвізавых паездках па дыпламатычных і службовых пашпартах, механізацыі сельскай гаспадаркі, экспартных крэдытах, стварэнні міжурадавай камісіі па гандлёва-эканамічным супрацоўніцтве.

"Ёсць два прывабныя для нас фактары. Афрыканскі кантынент - гэта вельмі перспектыўны і ёмісты рэгіён. Тут жыве паўтара мільярда чалавек, а аб'ём ВУП ацэньваецца ў памеры 3,4 трыльёна долараў. І гэта дружалюбны нам рэгіён. З гэтага пункту гледжання трэба гаварыць цяпер не пра стратэгію саму па сабе, трэба нам ісці ў Афрыку або не трэба, а як рэалізаваць гэту стратэгію", - адзначыў кандыдат эканамічных навук Георгій Грыц.

Яшчэ ў 2015 годзе Афрыканскі саюз прыняў стратэгію "Парадак дня 2063", якая прадугледжвае трансфармацыю кантынента ў глабальнага іграка будучыні праз устойлівае развіццё, эканамічную інтэграцыю, дэмакратычнае кіраванне і мір. І беларуска-афрыканскія праекты, падкрэсліў эканамічны аналітык, павінны ўпісвацца ў гэту стратэгію. Тады ў іх ёсць усе шанцы атрымаць неабходнае фінансаванне і, што называецца, стрэліць, бо рэсурсы спатрэбяцца істотныя.

"У авангардзе гэтай работы павінны стаяць беларускія прадпрыемствы. Менавіта яны сёння павінны падхапіць эстафетную палачку ва ўлады, - лічыць Георгій Грыц. - Вельмі важны візіты кіраўніка дзяржавы, урада, міністра замежных спраў, але пытанні павінны пераходзіць у практычнае рэчышча. Гэта значыць неабходны пошук канкрэтных кантрактаў, партнёраў, прыцягненне знешняга фінансавання".

Работа надоўга: магчымасці і рызыкі

Калі размова заходзіць аб развіцці адносін з краінамі Афрыкі, многія эксперты прыгадваюць, як у свой час Беларусь наладжвала супрацоўніцтва з Кітаем. Чвэрць стагоддзя таму КНР вельмі недаацэньвалі: маўляў, што яна можа, выпускаць кантрафактную прадукцыю? А цяпер гэта сусветны тэхналагічны лідар, адзін з ключавых эканамічных партнёраў Беларусі. Гандаль паміж дзвюма краінамі вылічваецца мільярдамі долараў.

Сёння падобным чынам недаацэньваюць Афрыку. Вядома, гэта абсалютна розныя рэгіёны і эканамічныя мадэлі. Такое параўнанне, хутчэй, метафара, чым дакладная паралель, але часам так яно і ёсць: тое, што сёння здаецца нішавым, заўтра можа стаць вялікім рынкам.

"Кантынент вялікі. І не трэба забываць, што за гэты рэгіён змагаюцца ўсімі інструментамі вядучыя краіны свету, - заўважыў Георгій Грыц. - Афрыка наогул - гэта работа надоўга. Не заўсёды трэба гнацца за хуткімі грашыма, а трэба працаваць на перспектыву. Вельмі важна ў гэты смутны час знайсці і аслупаваць сваю нішу. Важна праявіць сябе, паказаць сябе, у той час як іншыя чакаюць, калі стане лепш. Можа, гэта лепшае ніколі не настане, не дай бог".

На думку эканамічнага аналітыка, удалым рашэннем стала б развіццё адукацыйных праграм для афрыканскіх студэнтаў. Тым больш попыт на гэта ёсць.

"У Беларусі навучаюцца каля трох тысяч афрыканскіх студэнтаў. Вядома, гэта няшмат. Нават не з пункту гледжання адукацыйных паслуг, а фарміравання нашых - у добрым сэнсе гэтага слова - агентаў уплыву ў гэтым рэгіёне. У савецкі час колькасць афрыканскіх студэнтаў дасягала 300 тыс. у цэлым па СССР", - сказаў Георгій Грыц.

На гэтым фоне ўзнікае і ўнутранае пытанне - наколькі эфектыўна працуюць механізмы пашырэння беларускіх інтарэсаў за мяжой. У канцы 2025 года, выступаючы на ​​другім пасяджэнні VII Усебеларускага народнага сходу, кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка раскрытыкаваў работу так званых інстытутаў развіцця.

"Для чаго мы трацім столькі грошай на структуры, якіх не відаць і не чуваць? Нацыянальнае агенцтва па інвестыцыях пры Мінэканомікі, так? Нацыянальны цэнтр маркетынгу і кан'юнктуры цэн пры МЗС, Агенцтва па знешнеэканамічнай дзейнасці пры Банку развіцця, Беларуская гандлёва-прамысловая палата і іншае. Вы ведаеце, вось я гляджу: Нацыянальны цэнтр маркетынгу і кан'юнктуры пры МЗС. Які маркетынг? Якая кан'юнктура? Так, такія пытанні ёсць. Дык гэта МЗС у цэлым павінна гэтым займацца. Якія яшчэ дадатковыя структуры? Гэта блатныя кармушкі чыноўнікаў з раздутымі штатамі і зарплатамі", - заявіў тады Аляксандр Лукашэнка.

І крытыка Прэзідэнта абгрунтаваная. Роля гэтых структур у асваенні новых рынкаў не асабліва прыкметная. Гэта відаць у тым ліку і па рабоце на Афрыканскім кантыненце. Значная частка гандлю ідзе праз пасрэдніцкія структуры, і беларускія прадпрыемствы страчваюць з-за гэтага вялікія грошы. Наколькі гэта абгрунтавана, невядома.

"Выхад на добрасумленных партнёраў, маркетынгавыя даследаванні, вызначэнне кропак росту, інвестыцыйныя праекты - гэту функцыю прадпрыемствы не могуць выконваць проста з-за таго, што ў іх няма кампетэнцый. І з гэтага пункту гледжання Афрыканскі кантынент - шанц для гэтых інстытутаў развіцця, якія трапілі ў чорны спіс кіраўніка дзяржавы. Тут пытанне калектыўнае: яны робяць гэту работу для галін. А калі МАЗ пачне вывучаць гэтыя пытанні, ён жа ўсе кампетэнцыі пакіне ў сябе. Не аддасць МЗКЦ або МТЗ. Тут неабходна адзіная дзяржаўная палітыка, і гэтым павінны займацца згаданыя інстытуты развіцця", - растлумачыў Георгій Грыц.

У рэшце рэшт афрыканскі напрамак для Беларусі - гэта не хуткі экспартны рывок, а доўгатэрміновая стаўка. Тут не працуюць простыя схемы і няма хуткіх грошай, затое ёсць шанц замацавацца там, дзе яшчэ не ўсё падзелена паміж глабальнымі ігракамі. Пытанне толькі ў тым, ці зможа Мінск ператварыць асобныя праекты і палітычныя кантакты ва ўстойлівую сістэму прысутнасці - з інвестыцыямі, вытворчасцю і чалавечымі сувязямі. Менавіта гэта шмат у чым вызначыць, якое месца Афрыка зойме ў эканамічнай стратэгіі Беларусі ў будучым.

БЕЛТА