Афіцыйны сайт Рэспублікі Беларусь
Навіны
Каляндар падзей у Беларусі
Выдатныя мясціны Беларусі
Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Беларусі
Беларускія санаторыі і курорты
Сувеніры з Беларусі
| Галоўная | Навіны | Прамовы і інтэрв’ю

Прамовы і інтэрв’ю

1 Чэр 2020

У Беларусі імкнуцца адрадзіць традыцыі вялікай і моцнай сям'і

У Беларусі імкнуцца адрадзіць традыцыі вялікай і моцнай сям'і
Ірына Касцевіч. Фота з архiва

Падтрымка сям'і ў Беларусі - нацыянальны прыярытэт дзяржавы. Меры сямейнай палітыкі пастаянна ўдасканальваюцца з улікам патрэб сем'яў, з'яўляюцца новыя формы і механізмы. У Дзень абароны дзяцей міністр працы і сацыяльнай абароны Ірына Касцевіч расказала карэспандэнту БЕЛТА, якая дапамога аказваецца пры нараджэнні дзіцяці, чаму важна падтрымліваць шматдзетныя сем'і і на якія напрамкі будуць зроблены акцэнты ў перспектыве.

- Дзіцячае насельніцтва Беларусі - якое яно сёння?

- Усяго ў краіне на 1 студзеня 2020 года пражывае больш як 1,8 млн дзяцей ва ўзросце да 18 гадоў. З іх 80 працэнтаў (амаль 1,5 млн) - гарадскія жыхары.

Традыцыйна штогод хлопчыкаў нараджаецца больш, чым дзяўчынак. У красавіку бягучага года ў сярэднім у дзень з'яўлялася на свет 206 дзяцей, кожны дзень стваралася 117 новых сем'яў.

Сярэдні ўзрост маці пры нараджэнні дзіцяці ў 2019 годзе склаў 29,6 года, пры нараджэнні першынца - 26,8 года, што амаль на 2,5 года больш, чым 10 гадоў таму.

Узрастае ўклад у нараджальнасць маці старэйшых за 40 гадоў: у 2019 годзе ў жанчын ва ўзросце 40-44 гады нарадзілася больш за 2,2 тыс. малышоў, што амаль у 2 разы больш, чым было ў 2010 годзе. Больш за 52 працэнты дзяцей сталі трэцімі і наступнымі ў сям'і.

У шматдзетных сем'ях выхоўваюцца 353,8 тыс. дзяцей, або 19 працэнтаў ад агульнай колькасці непаўналетніх. У краіне пражывае 108,5 тыс. шматдзетных сем'яў. Брэсцкая вобласць - лідар як па колькасці шматдзетных сем'яў, так і па колькасці самых вялікіх сем'яў - з 10 і больш дзецьмі.

- Кажуць, дзеці - гэта будучыня не толькі кожнай сям'і, але і грамадства ў цэлым. Што сёння дзяржава ўкладае ў дзяцей для развіцця іх чалавечага патэнцыялу? Як мы выглядаем на фоне іншых краін?

- У развіцці чалавечага патэнцыялу важны тры складнікі: здароўе, адукацыя і даходы. Задача сістэмы сацыяльнай абароны - стварыць аднолькавыя стартавыя ўмовы для дзяцей пры нараджэнні і ў перыяд ранняга развіцця.

Сістэма дзяржаўных дапамог выбудавана такім чынам, каб незалежна ад даходаў бацькоў, іх занятасці або іншых фактараў усім дзецям аказвалася аднолькавая падтрымка. Аднаразовая дапамога ў сувязі з нараджэннем дзіцяці і дапамога па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3-х гадоў назначаецца абсалютна ўсім сем'ям. Гэта адрознівае нашу сістэму дапамог ад сістэмы выплат іншых дзяржаў, паколькі ў многіх краінах выплаты залежаць ад заработнай платы бацькоў, а незастрахаваныя асобы атрымліваюць іх у мінімальным памеры.

У 2019 годзе на сістэму дапамог было накіравана Br2,3 млрд, або 1,7 працэнта ад ВУП. Найбольш прыкметная прамая фінансавая падтрымка аказваецца сем'ям з дзецьмі да 3-х гадоў: у структуры расходаў дзяржаўнага бюджэту на дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3-х гадоў прыпадала каля 60 працэнтаў ад усіх выплат на дапамогі. Іх атрымліваюць амаль 275 тыс. дзяцей.

Памеры дапамог істотныя. Калі падсумаваць аднаразовыя дапамогі і дапамогу да 3-х гадоў, то атрымаецца, што сям'я ў сярэднім першыя 12 месяцаў на першае дзіця штомесяц атрымлівае Br630, на другое і наступных дзяцей - амаль Br900 (з улікам дапамогі на дзяцей ва ўзросце 3-18 гадоў у перыяд выхавання дзіцяці да 3-х гадоў).

За кошт сістэмы дзяржаўнай адраснай сацыяльнай дапамогі рэгулююцца даходы малазабяспечаных сем'яў. Найбольш запатрабаваныя віды такой дапамогі - штомесячныя і аднаразовыя сацыяльныя дапамогі, бясплатнае забеспячэнне прадуктамі харчавання дзяцей ранняга ўзросту.

Напрыклад, у 2019 годзе амаль 20 тыс. дзяцей ва ўзросце да 2-х гадоў атрымлівалі бясплатныя прадукты харчавання. Сярэдні кошт месячнага набору прадуктаў на адно дзіця складае Br156. Дарэчы, 5,4 тыс. дзяцей (27 працэнтаў ад агульнай колькасці атрымальнікаў) жывуць у сем'ях, якія выхоўваюць двайнят(трайнят), ім харчаванне прадастаўляецца без уліку даходаў.

Між іншым, сем'ям, якія выхоўваюць двайнят і трайнят, прадастаўляецца "двайная" падтрымка - аднаразовая выплата па 2 бюджэты пражытачнага мінімуму (па Br494, з 1 мая БПМ - Br246,78) на кожнае дзіця на набыццё рэчаў першай неабходнасці. Таксама ў іх распараджэнні бясплатныя паслугі сацыяльнай нянькі (ад 20 да 40 гадзін на тыдзень).

- Якія сёння найбольш значныя віды падтрымкі для шматдзетных сем'яў?

- Для шматдзетных сем'яў прадугледжана разнапланавая падтрымка: у сферы жыллёва-крэдытнай палітыкі, сістэме адукацыі, сацыяльнай абароны.

За апошнія гады прыняты шэраг значных нарматыўна-прававых актаў па актуальных пытаннях жыццядзейнасці шматдзетных сем'яў. У ліку апошніх - прадаўжэнне праграмы сямейнага капіталу з 1 студзеня 2020 года (згодна з указам нумар 345). Асноўнай навацыяй стала пашырэнне напрамкаў яго датэрміновага выкарыстання (незалежна ад перыяду часу, які мінуў з даты назначэння сямейнага капіталу) з улікам патрэб шматдзетных сем'яў: на будаўніцтва (рэканструкцыю) або набыццё жылля, атрыманне платных медпаслуг або адукацыі. Паводле даных на 1 мая, для шматдзетных сем'яў адкрыта ўжо 83,2 тыс. укладаў (дэпазітаў) "Сямейны капітал" на суму $815,1 млн і Br38,2 млн. Прынята больш за 12 тыс. рашэнняў аб датэрміновым распараджэнні сродкамі сямейнага капіталу, з іх больш за 90 працэнтаў - на паляпшэнне жыллёвых умоў.

Нядаўна таксама быў прыняты ўказ Прэзідэнта нумар 171 "Аб сацыяльнай падтрымцы асобных катэгорый грамадзян". З 1 верасня 2020 года ўказам прадугледжана шматдзетным сем'ям павялічыць перыяд прадастаўлення дзяржаўнай адраснай сацыяльнай дапамогі ў выглядзе штомесячнай сацыяльнай дапамогі да 12 месяцаў (цяпер - да 6 месяцаў), а таксама крытэрый патрэбнасці са 100 працэнтаў да 115 працэнтаў БПМ у сярэднім на душу насельніцтва для назначэння такой дапамогі (да Br283,80 пры цяперашнім памеры Br246,78).

Указ таксама змяшчае меры, накіраваныя на павышэнне прэстыжу мацярынства, дадатковыя пенсійныя гарантыі для шматдзетных маці (уступаюць у сілу з 1 студзеня 2021 года). Першае новаўвядзенне датычыцца павелічэння з 9 да 12 гадоў перыяду догляду малалетніх дзяцей, які можа быць залічаны ў агульны стаж для назначэння пенсіі і вылічэння яе памеру. Норма ўказа будзе прымяняцца не толькі пры першасных назначэннях пенсій жанчынам, якія нарадзілі чацвёра і больш дзяцей, але і да пенсій, назначаных да 1 студзеня 2021 года.

Другое новаўвядзенне прадугледжвае зніжэнне страхавога стажу да 10 гадоў для назначэння працоўнай пенсіі па ўзросце жанчынам, якія дасягнулі пенсійнага ўзросту, нарадзілі чацвёра дзяцей і выхавалі іх да 8-гадовага ўзросту. Пачынаючы з 1 студзеня 2021 года гэтым жанчынам працоўная пенсія па ўзросце пасля дасягнення агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту будзе назначацца пры наяўнасці агульнага стажу не менш за 20 гадоў і страхавога стажу не менш за 10 гадоў (сёння страхавы стаж патрабуецца не меншы за 17 гадоў 6 месяцаў, у 2021 годзе будзе не меншы за 18 гадоў).

- Шматдзетным прадастаўляецца значны аб'ём дадатковых прэферэнцый: дапамога ў будаўніцтве жылля, ільготы ў сістэме адукацыі, сямейны капітал. Ці значыць гэта, што быць шматдзетнай сям'ёй у Беларусі выгадна?

- Мы імкнёмся не да таго, каб быць шматдзетнымі было выгадна, а да таго, каб адрадзіць традыцыі вялікай і моцнай сям'і. Індывідуалізм і спажывецтва не павінны выцясняць нашы спрадвечныя каштоўнасці - захаванне свайго роду, веданне сваіх каранёў, духоўнасць сямейнага ладу жыцця. Пагадзіцеся, чым большая сям'я, тым мацнейшы род, а значыць, і народ, беларусы ў цэлым. Таму вельмі важныя праекты, якія расказваюць пра цудоўныя вялікія беларускія сем'і.

Рэспубліканскі конкурс "Сям'я года" якраз і створаны для таго, каб такія сем'і маглі натхняць сваім прыкладам, дзяліцца з намі сваім вопытам стварэння сямейнага жыцця. У кастрычніку 2019 года мы правялі ўжо чацвёрты такі конкурс. Усе нашы ўдзельнікі ўнікальныя і непаўторныя. Так, былі сем'і, у якіх пяць прыгажунь-дачок, сем'і, дзе дзве пары двайняты - хлопчыкі і дзяўчынкі, шматпакаленныя сем'і, творчыя, працоўныя дынастыі. Конкурс дэманструе, што калі дзяцей шмат, яны жывуць у сваім мікракосмасе, дапамагаюць бацькам і цягнуцца адзін за адным у спорце, вучобе і творчасці.

Сярод мерапрыемстваў па павышэнні прэстыжу сям'і - конкурс Міністэрства інфармацыі "Моцная сям'я - моцная дзяржава". Адзначу і тэлевізійны праект Белтэлерадыёкампаніі "Родныя людзі", калі здымачная група праводзіць цэлы дзень у асяроддзі шматдзетнай сям'і. Яго ініцыятарам выступіла грамадскае аб'яднанне "Беларуская асацыяцыя шматдзетных бацькоў".

Такіх праектаў павінна станавіцца больш кожны год, у іх павінны быць уключаны і грамадскія аб'яднанні, і прафсаюзныя арганізацыі, і бізнес, і адукацыя, і культура.

- Па якіх напрамках, на вашу думку, павінна развівацца сямейная палітыка? Што сёння найбольш актуальна?

- У плане сацыяльна-эканамічнай падтрымкі актуальна развіваць стымулы для нараджэння ў сем'ях другіх дзяцей, каб маладыя бацькі не адкладалі з'яўленне дзяцей на потым, калі пабудуюць кар'еру. Такія прапановы будуць прапрацоўвацца з улікам фінансавых магчымасцей дзяржавы.

Важным з'яўляецца таксама развіццё ўмоў для гарманічнага балансу "сям'я - работа". Гэты напрамак уключае развіццё гібкіх форм работы і дыстанцыйнай занятасці, прадастаўленне працоўных гарантый у сувязі з выхаваннем дзяцей. Напрыклад, шматдзетным сем'ям і сем'ям з дзецьмі-інвалідамі прадастаўляюцца свабодныя ад работы дні на тыдні і ў месяцы, аплатныя у памеры сярэдняга заработку. А яшчэ ў Працоўны кодэкс з 2020 года ўключана глава "Дыстанцыйная занятасць".

Мы таксама будзем актыўна працаваць з наймальнікамі па пашырэнні канцэпцыі "Кампаніі, дружалюбныя бацькам". Яе мэта - пераканаць прадпрыемствы ў эфектыўнасці палітыкі падтрымкі сям'і, стварыць карпаратыўную культуру пашаны работнікаў з сямейнымі абавязкамі. Гэта работа будзе весціся ў цесным узаемадзеянні з Федэрацыяй прафсаюзаў Беларусі.

Яшчэ адзін напрамак - стымуляванне гендарнага парытэту ў сямейных адносінах, павышэнне прэстыжу бацькоўства. Непрапарцыянальна вялікая нагрузка на жанчын у сям'і (у сярэднім у 2,5 раза большая, чым у мужчын) уплывае на многія аспекты як у сямейным жыцці, так і ў магчымасцях самаразвіцця, адукацыі і кар'еры.

Дарэчы, беларускія таты становяцца ўсё больш "прагрэсіўнымі" ў пытаннях выхавання і развіцця дзяцей. З 2020 года для ўключэння бацькаў у працэс выхавання дзяцей ім прадастаўлена магчымасць пайсці ў сацыяльны водпуск да 14 дзён у першыя 6 месяцаў пасля нараджэння дзіцяці. Гэта норма таксама замацавана ў Працоўным кодэксе. Важную ролю адыгралі і грамадскія ініцыятывы "Тата-школы", "ТатаЗала" (таты займаюцца разам з дзецьмі спортам), форумы "ТатаPro".

Неабходна таксама працаваць над сістэмай падрыхтоўкі моладзі да ўступлення ў шлюб, нараджэння і выхавання дзяцей. Статыстыка разводаў не суцяшае: кожны другі шлюб распадаецца. Развесціся прасцей, чым шукаць кампрамісы, вырашаць праблемы ў дыялогу, працаваць над адносінамі. Таму неабходна развіццё сямейнай медыяцыі, новых кансультацыйных форм работы з маладымі сем'ямі, асветных праграм у сістэме адукацыі па асновах сямейнага жыцця, канфлікталогіі. Ёсць сем'і, якія жывуць у моцным шлюбе доўгія гады. Напрыклад, у 2019 годзе было ўрачыста адзначана 570 "залатых" сямейных юбілеяў, а гэта 50 гадоў сумеснага жыцця. Трэба пераймаць іх вопыт.

Сакрэту шчаслівага сямейнага жыцця няма, але гэта ключ да шчаслівага дзяцінства кожнага дзіцяці. Давайце заўсёды помніць пра гэта.

Архіў
Пн Аўт Сер Чцв Пт Сб Нядз
Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі